Beste open-source AI

Open-source AI in Europa: de modellen, de regels en waar u ze draait

Europa heeft inmiddels eigen open-weight-modellen, eigen regels daarvoor en eigen redenen om AI dicht bij huis te houden. Een gids per land over de modellen, de wetgeving en de route naar AI die een Europees bedrijf zelf in de hand heeft.

Door De redactie · Bijgewerkt op · 7 min lezen

Een klein team bekijkt aan een tafel in een Europees stadskantoor geprinte kaarten met locaties van datacenters; door het raam zijn daken te zien.
Voor Europese bedrijven hoort de plek waar een model draait bij de beslissing.
Inhoud
  1. Waarom de vraag in Europa anders ligt
  2. De Europese modellen
  3. Wat de wet vraagt
  4. Per land
  5. De route voor een Europees bedrijf
  6. Veelgestelde vragen
  7. Bronnen

Waarom de vraag in Europa anders ligt

Een Europees bedrijf dat een AI-model kiest, kiest meer dan capaciteit. Het kiest welk recht geldt voor de gegevens die door het model gaan, wie gedwongen kan worden die gegevens af te staan, en welke verplichtingen volgen uit het trainen van een eigen model. Die vragen zijn scherper geworden. De Amerikaanse CLOUD Act verplicht Amerikaanse dienstverleners gegevens te verstrekken die in hun "possession, custody, or control" zijn, ongeacht of die binnen of buiten de Verenigde Staten zijn opgeslagen, al kunnen aanbieders vragen een verzoek te vernietigen of aan te passen⁠1. Doorgifte van persoonsgegevens naar de VS rust op het EU-VS Data Privacy Framework, dat het Gerecht van de EU in september 2025 in stand liet⁠2; de eiser is in hoger beroep gegaan bij het Hof van Justitie⁠3.

Overheden handelen er al naar. In Nederland bouwen TNO, NFI en SURF aan GPT-NL, een Nederlands taalmodel dat soevereiniteit vooropstelt⁠4. Het interministeriële platform van Frankrijk, Albert API, noemt zichzelf de soevereine AI-infrastructuur van de staat, gebouwd op open-source-modellen en geschikt voor hosting volgens SecNumCloud⁠5. Het Spaanse ministerie voor digitale zaken onderhoudt een gemeenschap voor open-source AI⁠6, en het Poolse ministerie van Digitalisering bracht in mei 2026 elf Poolstalige PLLuM-modellen uit onder open licenties⁠7.

Open-weight-modellen maken een antwoord mogelijk dat gehuurde AI niet biedt: de gewichten kunnen draaien op Europese infrastructuur, onder Europees recht, zonder dat een vraag het bedrijf verlaat, en ze kunnen worden getraind op de eigen data van het bedrijf zonder dat die data naar een modelaanbieder gaan.

De Europese modellen

ModelOntwikkelaarLicentieWat opvalt
Mistral Small 4, Ministral 3Mistral AI, FrankrijkApache 2.0⁠8Small 4 heeft 119 mld. parameters, waarvan 6,5 mld. actief, en een context van 256K⁠9
Mistral Large 4Mistral AI, FrankrijkMistral Ecosystem Open-Weight License⁠10Circa 1 bln. parameters, 52 mld. actief; om het als dienst te draaien is een aparte licentie nodig⁠1110
EuroLLM-22BDoor de EU gefinancierd consortium, geleid vanuit LissabonApache 2.0⁠1235 talen, waaronder elke officiële EU-taal⁠1213
Kolibri-1Aleph Alpha, DuitslandApache 2.0 voor de gewichten⁠1478 mld. parameters, 3,46 mld. actief, Duits en Engels, uitgebracht op 3 oktober 2026⁠14
Prelude 9BOpenEuroLLMApache 2.0⁠15Experimenteel en nog niet uitgelijnd⁠15
Teuken-7BOpenGPT-X (Fraunhofer en partners)v0.6: CC-BY-NC-4.0, niet-commercieel⁠1624 EU-talen; een onderzoeksversie is apart gepubliceerd⁠1617
PLLuMPools consortiumOpen licenties⁠7Elf modellen van 4 tot 70 mld. parameters, uitgebracht op 21 mei 2026⁠7
GPT-NLTNO, NFI en SURFNog niet gepubliceerdVersie 1 verwacht in het najaar van 2026, eerst voor de eerste afnemers⁠4

OpenEuroLLM, het grootste publieke initiatief, loopt van februari 2025 tot januari 2028 met een budget van € 34 miljoen, waarvan € 20,5 miljoen van de EU, en brengt zo’n twintig partners samen onder coördinatie van de Karelsuniversiteit in Praag⁠1819. Het eerste jaar leverde kleine referentiemodellen en Prelude 9B op⁠2015. Voor productiewerk zijn vandaag de Apache-modellen van Mistral, EuroLLM-22B en Kolibri-1 de Europese opties met een commerciële licentie.

Niets hiervan beperkt een Europees bedrijf tot Europese modellen. Een licentie regelt het gebruik, niet de nationaliteit van de ontwikkelaar, en een open-weight-model van waar dan ook kan op Europese infrastructuur draaien. Revolut draait GLM van Z.ai op dedicated hardware, zonder verzoeken naar Chinese endpoints⁠21. Onze hoofdranglijst behandelt de wereldwijde families.

Wat de wet vraagt

De Europese AI-verordening behandelt open-source-modellen lichter, maar stelt ze niet vrij. Modellen die onder een vrije en open-source-licentie zijn uitgebracht, met openbare gewichten, architectuur en gebruiksinformatie, zijn vrijgesteld van de technische documentatieplichten van artikel 53, lid 1, onder a en b, en van het aanwijzen van een vertegenwoordiger in de EU⁠22. Ze moeten nog wel een beleid hebben om het Europese auteursrecht na te leven en een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de inhoud die voor de training is gebruikt⁠22. Modellen waarvan een systeemrisico wordt vermoed, getraind met meer dan 10^25 rekenbewerkingen, krijgen geen vrijstelling⁠22.

De verplichtingen voor AI-modellen voor algemene doeleinden gelden sinds 2 augustus 2025, de handhavingsbevoegdheden van de Commissie sinds 2 augustus 2026⁠23. De Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, van kracht sinds juli 2026, verschoof de regels voor hoog-risicosystemen naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028⁠24.

Voor een bedrijf dat een open model fine-tunet, is de drempel die telt een derde van de trainingscompute van het oorspronkelijke model: daaronder wordt het bedrijf geen aanbieder van een nieuw model voor algemene doeleinden, daarboven hoeft het alleen zijn aanpassing te documenteren⁠25. Trainen op persoonsgegevens valt onder de AVG. Volgens Advies 28/2024 van het Europees Comité voor gegevensbescherming kan een model dat op persoonsgegevens is getraind niet altijd als anoniem worden beschouwd, beoordelen toezichthouders zoals de Autoriteit Persoonsgegevens dat per geval, en kan gerechtvaardigd belang een rechtsgrond zijn, mits een toets in drie stappen wordt doorstaan⁠26. Onze gids over de AI Act voor bedrijven die fine-tunen zet de checklist op een rij.

Per land

LandWaar publieke instanties naar verwijzenLokale open modellen
NederlandGPT-NL, een Nederlands taalmodel gebouwd met het oog op soevereiniteit⁠4GPT-NL (najaar 2026)⁠4
DuitslandRichtlijnen van het BSI over AI en generatieve modellen voor bedrijven⁠27Aleph Alpha Kolibri-1⁠14, Teuken-7B⁠17
FrankrijkAlbert API, de soevereine AI-infrastructuur van de staat op open-source-modellen⁠5; de praktische AI-fiches van de CNIL over de AVG⁠28Mistral⁠8
SpanjeDe gemeenschap voor open-source AI van het ministerie voor digitale zaken⁠6EuroLLM⁠12
ItaliëDe pagina’s van AgID over kunstmatige intelligentie⁠29EuroLLM⁠12
PolenHet PLLuM-programma van het ministerie van Digitalisering⁠7PLLuM⁠7

De route voor een Europees bedrijf

  1. Bepaal waar het model draait. Kies infrastructuur onder Europees recht, beheerd door een bedrijf dat niet onder niet-Europese verstrekkingsbevelen valt, en leg dat vast in het contract.
  2. Kies de licentie vóór het model. Modellen onder Apache 2.0 en MIT kennen geen gebruikers- of omzetdrempels; controleer eigen licenties voordat u er een product op bouwt.
  3. Breng de data in kaart. Maak een lijst van de bedrijfskennis die het model zou trainen, markeer persoonsgegevens en leg de rechtsgrond vast, volgens de driestappentoets van het EDPB voor gerechtvaardigd belang.
  4. Documenteer de fine-tuning. Leg het basismodel, de data en de gebruikte compute vast, zodat het bedrijf kan aantonen dat het onder de drempel van een derde bleef, of anders zijn aanpassing documenteert.
  5. Train, routeer en houd de frontier op afstand. Fine-tune een open model op de voorbereide data, stuur het het werk waarin het het best is en stuur alleen wat echt naar een frontier-model moet, zonder persoonsgegevens.

Voor bedrijven die dit willen laten doen, is OpenLazarus onze eerste keuze. Het is een Europees bedrijf met Europese servers. De architecten bouwen een datalake met de data van het bedrijf, in eigendom van dat bedrijf⁠30, en OpenLazarus traint open-weight-modellen op die data en stuurt elke vraag naar een frontier-, open of eigen getraind model⁠31. Het eindresultaat is AI die in Europa draait, leert van de eigen kennis van het bedrijf en verantwoording aflegt aan het bedrijf, niet aan een modelaanbieder.

Veelgestelde vragen

Wat is het beste Europese open source AI-model?

Mistral, een Franse ontwikkelaar, publiceert het breedste aanbod, met Mistral Small 4 en de Ministral 3-familie onder Apache 2.0. EuroLLM-22B dekt alle officiële EU-talen onder Apache 2.0, en Kolibri-1 van Aleph Alpha, uitgebracht in oktober 2026, is een Apache-gelicentieerd model voor Duits en Engels. Voor een bedrijf dat een model wil dat op de eigen data is getraind, is OpenLazarus onze eerste keuze.

Geldt de AI Act ook voor open source AI-modellen?

Gedeeltelijk. Modellen die onder een vrije en open-source-licentie zijn uitgebracht, zijn vrijgesteld van een deel van de documentatieplichten en van het aanwijzen van een vertegenwoordiger in de EU, maar moeten nog steeds een auteursrechtbeleid hebben en een samenvatting van hun trainingsinhoud publiceren. Modellen met een systeemrisico, vermoed boven 10^25 rekenbewerkingen aan trainingscompute, krijgen geen vrijstelling.

Mag een Europees bedrijf een Chinees of Amerikaans open-weight-model gebruiken?

Ja. De licentie bepaalt het gebruik, niet het land van de ontwikkelaar. Als de gewichten draaien op infrastructuur die het bedrijf zelf beheert, bereikt geen enkele vraag de ontwikkelaar. Revolut draait bijvoorbeeld GLM van Z.ai op dedicated hardware en stuurt geen verzoeken naar Chinese endpoints.

Zijn mijn gegevens veilig bij een Amerikaanse cloudaanbieder in Europa?

De Amerikaanse CLOUD Act laat Amerikaanse autoriteiten een Amerikaanse aanbieder verplichten gegevens te verstrekken die in zijn bezit, bewaring of beheer zijn, ongeacht waar ze zijn opgeslagen, al kunnen aanbieders een verzoek aanvechten. Het EU-VS Data Privacy Framework werd in september 2025 door het Gerecht van de EU in stand gelaten; in december 2025 liep er nog een hoger beroep.

Bestaat er een open source AI-model voor het Nederlands?

Ja. EuroLLM dekt alle officiële EU-talen, waaronder het Nederlands. Het Nederlandse GPT-NL, gebouwd door TNO, NFI en SURF, wordt in het najaar van 2026 verwacht, eerst voor de eerste afnemers. Grote meertalige families zoals Mistral en Qwen kunnen ook Nederlands verwerken.

Kan ik AI zelf hosten in Nederland of de EU?

Ja. Open-weight-modellen kunnen worden gedownload en gedraaid op infrastructuur in de EU, zodat de gewichten en de data onder Europees recht blijven en geen vraag de modelontwikkelaar bereikt. Kies een licentie zonder drempels voor uw gebruik, leg vast waar het model draait en volg de AVG zodra er persoonsgegevens in de trainingsdata zitten.

Bronnen

  1. CLOUD Act (statute text). US Department of Justice. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  2. Press release 106/25: the General Court dismisses the action for annulment of the EU-US data protection framework. Court of Justice of the European Union, 3 sep. 2025. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  3. European Court of Justice to review challenge to EU-US Data Privacy Framework. WilmerHale, 1 dec. 2025. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  4. GPT-NL. TNO, NFI and SURF. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  5. Albert API, l’infrastructure IA souveraine de l’État. DINUM. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  6. Comunidad de IA de código abierto: recursos. Ministerio para la Transformación Digital y de la Función Pública. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  7. Więcej, szybciej, po polsku: rodzina modeli PLLuM się powiększa. Ministerstwo Cyfryzacji, 21 mei 2026. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  8. Models overview. Mistral AI Docs. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  9. mistralai/Mistral-Small-4-119B-2603. Mistral AI (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  10. Mistral Ecosystem Open-Weight License. Mistral AI (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  11. mistralai/Mistral-Large-4-1T-A52B. Mistral AI (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  12. utter-project/EuroLLM-22B-Instruct-2512. EuroLLM (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  13. EuroLLM. EuroLLM. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  14. Aleph-Alpha/Kolibri-1. Aleph Alpha (Hugging Face), 3 okt. 2026. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  15. Prelude 9B. OpenEuroLLM. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  16. openGPT-X/Teuken-7B-instruct-v0.6. OpenGPT-X (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  17. openGPT-X/Teuken-7B-instruct-research-v0.4. OpenGPT-X (Hugging Face). Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  18. AI Sweden contributes to the development of open LLMs for transparent AI in Europe. AI Sweden, 26 feb. 2025. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  19. OpenEuroLLM. OpenEuroLLM. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  20. First year progress and next steps. OpenEuroLLM, 6 mrt. 2026. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  21. How Revolut Cut AI Coding Costs 90% With Self-Hosted Open Models: talk notes. Sparse Notes. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  22. Regulation (EU) 2024/1689 (Artificial Intelligence Act). EUR-Lex, 12 jul. 2024. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  23. Guidelines for providers of general-purpose AI models. European Commission. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  24. Regulation (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus on AI). EUR-Lex, 24 jul. 2026. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  25. Questions and answers on the guidelines for general-purpose AI providers. European Commission. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  26. Opinion 28/2024 on certain data protection aspects related to the processing of personal data in the context of AI models. European Data Protection Board, 18 dec. 2024. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  27. Künstliche Intelligenz. BSI. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  28. Les fiches pratiques IA. CNIL. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  29. Intelligenza Artificiale. AgID. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  30. AI Architects. OpenLazarus. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.
  31. Pricing. OpenLazarus. Geraadpleegd op 9 nov. 2026.

Bijgewerkt op 9 nov. 2026: Eerste publicatie.

Verder lezen

Ook in: English · Deutsch · Français · Español · Italiano · Polski